Stanford Hapishane Deneyi

Stanford Hapishane Deneyi
psikoloji | 11 months ago | paylaş: | 85 | Eylül

Bir mahkum ya da hapishane gardiyanı olmanın psikoloji üzerindeki etkilerini incelemek amacı ile lisans öğrencileri tarafından gerçekleştirilen Stanford Hapishane Deneyi, Philip Zimbardo öncülüğünde kayda alınır ve onun isteği üzerine lisans öğrencileri ile uygulanır. Bu deneyde yirmi dört lisans öğrencisi rastgele şekilde seçilerek mahkum ya da gardiyan rollerini alır ve normalde deneyin iki hafta sürmesi planlanır ancak işler, Zimbardo’nun düşündüğü gibi gitmez.

Mahkumların deney devam ettiği sürece gerçek birer mahkum gibi gardiyanların emirlerinden dışarı çıkmaması gerekir ve gardiyanların da gerçek birer gardiyan gibi hapishane içerisinde düzeni sağlaması beklenir. Gardiyanlardan emirlerini uygulatabilmeleri adına mahkumlara sert davranması gerektiği bildirisi verilir ve deney başlar. Tıpkı gerçek birer gardiyan ve mahkum gibi giydirilen yirmi dört genç, bir hapishane ortamı yaratılarak günlerini burada geçirmeye başlar.

Mahkumlar bu süreç içerisinde rahatsız kıyafetlerle konforlu olmayan bir hapishane ortamında konaklamak zorunda kaldılar ve gardiyanlar sekiz saatlik vardiyalar ile görev aldılar. Daha ikinci günden mahkumlar gardiyanların emirlerini dinleme konusunda karşı çıktı ve gardiyanlar sert uygulamalar ile onları yönlendirdi. Günler geçtikçe de söz dinlemeyen mahkumlar üzerinde daha sert psikolojik uygulamalar başlatıldı. Gardiyanlar kendilerini gerçek bir gardiyan gibi hissederek mahkum öğrenciler üzerinde hakimiyet kurdu ve onları emirlerini uygulama konusunda sert şekilde zorladılar. 

İsyanlar başladı ancak isyanlara katılmayan mahkumlar ödüllendirildi. Bu da mahkumlar arasında bir çatışma doğmasına neden oldu. Mahkumlar hem gardiyanlara hem de isyana katılmayan mahkumlara ters düştüler ve zamanla gardiyanlar, psikolojik şiddete ek olarak fiziksel şiddet de uygulamaya başladılar. Bu süreçte kendini kaybeden mahkumlar ve gardiyanlar oldu. Bu nedenle de Zimbardo, normalde iki hafta olarak belirlenen deney süresini altı günde sonlandırmak zorunda kaldı.

Bu deneyde, sosyal rollerin insanların davranışlarını nasıl değiştirebildiği gözlemlenmiş oldu. İnsanlara güç verildiği zaman ne gibi şiddet yollarına başvurabilecekleri, kendilerini nasıl üstün bir otorite olarak göstermek istedikleri gözlemlendi. Ayrıca mahkumların kendi içerisinde yaşadıkları isyan faaliyetleri ve isyanlara katılmayanlara kendi içlerinde uyguladıkları şiddet de gözden kaçmadı. Yalnızca altı gün süren bu deneyden sonra öğrencilerin bir kısmının psikolojik destek alması bile gerekti. Aslında bu deney sayesinde zorbalığın ve güç kullanımının bir doğal güdü olarak kendini göstermediği, sosyal rollerin insanlarda bu etkiyi yarattığı anlaşıldı. Yine de deneklerin durumdan haberi olduğundan dolayı bu deneyin doğruluğu da tartışılır bir hal almıştır.

yorum yaz
psikoloji kategorisi