Eski Anadolu Türkçesi

Eski Anadolu Türkçesi
edebiyat | 5 months ago | paylaş: | 73 | Sümeyra

Türkiye Türkçesinin yazılı tarihi gelişimini Anadolu'da 13. yüzyıldan itibaren başlatmak mümkündür. Eski Anadolu Türkçesi veya Eski Oğuz Türkçesi olarak adlandırılan bu dönem 13-15. yüzyıllar arasında Oğuz Türklerinin kendi ağız özellikleri temelinde kurup geliştikleri yazı dilidir. Türkçe'nin batı veya güneybatı kolunu oluşturan bu sahada Oğuz Türklerinin 11. yüzyıldan itibaren görülmeye başladığı bilinir. Fakat 11. ve 13. yüzyıllar ile ilgili yazılı kaynakların çok az olması sebebiyle bu döneme dair bir bilgi verilmemektedir. Eldeki mevcut malzeme ışığında Oğuzca'nın Anadolu'da 13. yüzyıldan itibaren yazı dili haline geldiği söylenmektedir. Oğuzca'nın ilk defa Anadolu'da yazı dili haline geldiği, Oğuzların Anadolu'ya gelene kadar yazılı birilerinin olmadığı, yaşadıkları Türk boylarının yazı dilini kullandıkları bilinmektedir. Köktürk Yazıtlarındaki Oğuzca beyitler ve Kaşgarlı Mahmut'un Divanü Lügati't Türk'ün de kaydettiği kelimeler daha eski Türkçe döneminde farklı ağız özellikleri gösterdiklerine tanıtır. Oğuzların hakim unsuru oldukları Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu devletlerinde dahi neden yazılı bir dili olmadığı üzerinde durulması gereken bir sorudur. İsmini zikrettiğimiz her iki Devleti'nde Resmi dili Farsça'dır Bunun başlıca sebebi 13. yüzyıl ortalarına kadar Türk Dili açısından Orta Asya'nın doğu ve batı kesimlerinde ayrı ayrı siyasi sosyal ve kültürel şartlarının rol oynamasıdır. Doğuda bir yazı dili oluşumu için uygun şartlar hazır olmasına rağmen batıda henüz uygun şartlar tamamlanabilmiş değildi. Tarihi süreçte Oğuzların, Köktürk Devleti'nin kurulduğu 552 yılında Ötüken Uygur Devleti'nin yıkıldığı 840 yılına kadar bu devletler içerisinde yaşadığı ve onları tabi olduğu bilinmektedir.

Bazı araştırmacılara göre 10. yüzyıldan itibaren Aral Gölü ile Seyhun Nehri civarında yaşayan Oğuzların bir devlet kuramadığı görüşü varken bazı araştırmacılara göre yine 10. Yüzyılda ve Aral Gölü ile Seyhun Nehri civarında hükümdarlarına "yabgu" denildiği için adı “Yabgu Devleti” olan bir devletlerinin olduğu görüşü vardır. Oğuzların kaynaklarla kesin olan güçlü bir devlet ile ortaya çıkmaları 11. yüzyıl başlarında Selçuklu hanedanın kurduğu Büyük Selçuklu dönemine rastlar. 1040 yılında Dandanakan Savaşı ile Vaznelileri mağlup eden Selçuklular, 1070 yılına kadar sınırlarına Horasan, İran, Bağdat, Azerbaycan, Kars ve Suriye'yi alarak oldukça genişletmişlerdir. 1071 yılında ise Malazgirt Zaferi ile Anadolu'yu hakimiyetleri altına alarak varlıklarını Anadolu Selçuklu Devleti adı altında sürdürmüşlerdir. Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu Döneminde yazı dili haline gelemeyen Oğuzca'nın yazı dili haline gelmesi beylikler dönemine rastlar. 13. Yüzyıl'da beylikler döneminde beylerin sahip oldukları bilinçli, milli şuur ve kendilerine tabi olan idarelerinin devamlılığı için Oğuzca'y resmi bir dil haline getirmişlerdir. Karamanoğlu Mehmet Bey yayınladığı ferman ile bu alandaki çabasını gözler önüne sermektedir. 

yorum yaz