Göktürk Yazıtları

Göktürk Yazıtları
edebiyat | 5 months ago | paylaş: | 72 | Sümeyra

Göktürk Yazıtları bir diğer ismi ile Orhun Abideleri, Orhun Kitabeleri, Türk edebiyatının ilk yazılı metinleri olarak kabul edilmektedir. Bu yazıtlar 8. yüzyılda dikilmiştir. Orhun Yazıtları şu an da Moğolistan sınırları içerisinde, Orhun Nehri yakınlarında bulunmaktadır.  Göktürk Yazıtları, toplamda 3 dikili taştan oluşur. Bu taşlar; Bilge Kağan, Kültigin ve Bilge Tonyukuk anıtları olarak bilinir. Kültigin Yazıtını 731 yılında Bilge Kağan, Bilge Kağan yazıtını oğlu  Tengri Kağan, Tonyukuk Anıtını ise bizzat kendisi dikmiştir. Ama tabii bu taşlar zamanla tahribata uğramıştır. Bu tahribattan oluşan silinmeler de Yolluğ Tigin  tarafından düzeltilmiş ve yazılmıştır. Göktürk Yazıtları'nın bulunmasında en büyük rol oynayan Strahlanberg ve Messerschmidt isimli araştırmacılardır. Ancak Göktürk Yazıtlarını ilk okuyan Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen'dır. Wilhelm Thomsen, kitabelerden ilk olarak “Tengri” kelimesini okumuştur ve bu kelimenin metinler içerisinde çok fazla tekrar edildiğini söylemiştir. Yazıtlar 4 yüzlüdür ve yazıtların üç yüzü Türkçe, bir yüzü Çince yazmaktadır. Yazıtlar yukarıdan aşağı doğru yazılmıştır.  Türklerin ilk alfabesi olan Göktürkçe ile yazılmıştır. Bu yazıtlar birer taş olmaktan öte Türkler için büyük bir miras ve hazinedir. Türk adı ilk defa bu metinlerde geçmektedir. Türkçe'nin ilk sözlüğü, ilk dilbilgisi kitabı, ilk metni, ilk söylevi olarak kabul edilir.  Bu eser, tarih, coğrafya ve edebiyat alanında bir ışık olmuştur adeta. Aradan yüzyıllar geçmesine rağmen hâlâ üzerinde birçok çalışma yapılmakta ve hâlâ o yazıtlar üzerindeki yazılara bilgi anlamında ihtiyaç duyulmaktadır. 

Bu yazıtların bulunduğu yerlerde bunlar gibi birçok yazıt vardır. Elbette hepsi çok önemlidir ancak bu 3 tane saydığımız yazıt hepsinden daha önemlidir.  Muharrem Ergün Orhun Kitabeleri isminde yayınladığı kitabı ile Kitabeleri incelemiş, günümüz Türkçesi ve Göktürkçe olarak kaydetmiştir. Bunun dışında birçok edebiyat tarihçimiz de bu yazıtlar ile ilgili çalışmalar yapmışlardır. Bunlardan bazıları; Talat Tekin, Necip Asım, Hüseyin Namık Orkun gibi önemli ve edebiyatımıza çok katkısı olmuş kişilerdir. 
 

yorum yaz